Nanotechnologie: vloek of zegen?

Wat is nanotechnologie en wat zijn nanodeeltjes?

Nanotechnologie houdt zich bezig met microscopisch kleine deeltjes, zogenaamde nanodeeltjes. De deeltjes zijn met het blote oog niet te zien. Eén nanometer staat gelijk aan één miljoenste millimeter. Ter vergelijking: een haar is 80.000 nanometer dik en een rode bloedcel ongeveer 7.000 nanometer groot.

Waarvoor wordt nanotechnologie gebruikt?

Nanotechnologie lijkt veelbelovend. Zo wordt er gebruik van gemaakt in bijvoorbeeld sokken om zweetvoeten te voorkomen, in zonnebrandcrèmes en deodorant, laptops, mobiele telefoons, pacemakers, tennisrackets en schoonmaakmiddelen.

Kansen en bedreigingen

Nanodeeltjes worden steeds vaker toegevoegd aan producten. Zoals in voeding om de houdbaarheid te verlengen of in deodorant. Nanotechnologie brengt veel voordelen met zich mee, maar roept ook vragen op over de invloed ervan op mens, dier en milieu. Veel proefdieren dreigen het slachtoffer te worden van nanotechnologie. Aan nanotechnologie zitten wat betreft dierproeven zowel kansen als bedreigingen. Nanotechnologie biedt kansen om testmethoden te ontwikkelen zonder dat daarbij dieren gebruikt worden. Onderzoeksmodellen die momenteel ontwikkeld worden maken gebruik van cell-on-a-chipmethoden waarbij menselijke cellen gebruikt worden.

Met behulp van dierproeven worden de gezondheidseffecten van nanodeeltjes onderzocht. Muizen en ratten worden gebruikt om de risico's voor mensen in te schatten. Vissen worden gebruikt om de gevolgen te bepalen wanneer nanodeeltjes in water terechtkomen.

Voorbeelden van dierproeven die worden uitgevoerd met betrekking tot nanotechnologie:

• Nanobuisjes
  Nanobuisjes zijn lange moleculaire cilinders van een of meerdere lagen grafiet. Nanobuisjes worden momenteel toegepast in beeldschermen van televisies of om materiaal geleidend te maken. Het blijkt dat de buisjes enigszins lijken op asbest. Daarom wordt er onderzoek op proefdieren gedaan. In knaagdieren is het ontstaan van ontstekingen en tumoren aangetoond na injectie van nanokoolstofbuisjes in de buikholte. Er zijn echter ook studies die aantonen dat er geen effecten te zien zijn….Heeft dit te maken met de lengte van de buisjes? Het is nog steeds de vraag wat het effect bij mensen is….
• Zilverdeeltjes
  Sokken met bacterie-onderdrukkende zilverdeeltjes zorgen ervoor dat je geen zweetvoeten krijgt. Handig! Maar na een paar keer wassen komen de zilverdeeltjes of zilverionen los en stromen het milieu in. Proefdieren worden opgeofferd om te kijken wat de effecten voor het milieu zijn.
• Zonnebrandcrème
  Nanodeeltjes van titaandioxide en zinkoxide zitten in zonnebrandcreme. Ze filteren de schadelijke UV-straling uit het zonlicht, en omdat ze zo klein zijn is het zonnebrandmiddel volkomen transparant.
   - Het idee is dat de opperhuid, de buitenste huidlaag, nanodeeltjes buiten het lichaam kan houden. Die barrièrewerking is echter zelden optimaal omdat niemand over een perfecte huid beschikt. Kleine schaafwondjes en ook haarzakjes kunnen de deur voor de deeltjes openzetten, zodat ze in de bloedstroom terechtkomen. Maar of dat werkelijk gebeurt is nog niet duidelijk, daarom wordt dit op dieren getest. De dieren beschikken echter over een heel andere soort huid….
• Organen
  Voor verschillende nanodeeltjes (zink, koper, titaniumdioxide) zijn er bij knaagdieren na een kortdurende blootstelling van 48 uur tot 2 weken wel toxische effecten waargenomen in onder andere nier, lever en milt.
• Hersenen
  Nanodeeltjes kunnen in proefdieren de hersenen bereiken via de reukzenuw (bij inhalatieblootstelling) en ook via de bloedbaan na het passeren van de bloedhersenbarrière. De dieren krijgen vaak speciale mondkapjes op waardoor ze moeten ademen. Via het mondkapje wordt lucht met nanodeeltjes aangeboden. In mensen is niet aangetoond dat nanodeeltjes onbedoeld in de hersenen kunnen komen. Er is een kans dat dit gebeurt, maar de vraag is dan vooral hoeveel en welke deeltje ingeademd kunnen worden. In een normale situatie zitten deeltjes in de lucht en worden ook verspreid door bijvoorbeeld wind.
• Nanocapsules
  Geneesmiddelen kunnen in nanocapsules worden gestopt. Bij bepaalde ziektes worden geneesmiddelen via een injectie direct in het bloed gestopt. Het geneesmiddel is enkele nanometers klein en kan overal de bloedbaan verlaten. Zo verspreidt het door het hele lichaam en worden ook gezonde cellen gedood. Daarom stoppen onderzoekers het geneesmiddel in nanocapsules. Die zijn heel klein en blijven daarom in de bloedvaten.
  - Bij een tumor of ontsteking zijn de bloedvaten altijd een beetje lek. Daar kunnen de nanocapsules er uit. De ontsteking zorgt ervoor dat de nanocapsules stuk gaan en dat het geneesmiddel eruit komt. Alleen de zieke cellen worden gedood. Deze techniek wordt getest op proefdieren. 

De veiligheid voor mens, dier en milieu moet ook gegarandeerd kunnen worden zonder dierexperimenten. Waarom eerst dierproeven ontwikkelen om deze vervolgens weer te vervangen? Proefdiervrij wil voorkomen dat proefdieren de dupe worden van deze nieuwe technologie. Bestaande proefdiervrije testen moeten worden aangepast voor nanodeeltjes. Denk bijvoorbeeld aan celkweken en geavanceerde computermodellen. Maar er moeten ook nieuwe testen zonder proefdieren ontwikkeld worden.