Proefdiervrij heeft als doel alle proefdieren te vervangen door proefdiervrije technieken. Dit zijn test- en onderzoeksmethoden waar geen proefdieren in worden gebruikt. Helaas worden er nog veel te weinig proefdiervrije technieken ontwikkeld. Als dierproeven nog niet vervangen zijn, moet er hard gewerkt worden aan de ontwikkeling van proefdiervrije technieken.
Een aantal voorbeelden van proefdiervrije technieken zijn:

Botmetastase Huidmodel Computersimulaties Kunstmatig maag-/darmkanaal

Nagebootste kat/hond Lab-on-a-chip Cell-on-a-chip 3D celkweek

Kijk voor meer informatie op de website over proefdiervrijetechnieken.

Het vervangen van proefdieren door proefdiervrije technieken kent vele voordelen. Naast het feit dat het veel dierenleed voorkomt, is het ook goedkoper. 

• Het aanvragen van vergunningen, het aanschaffen van proefdieren, het salaris van een proefdierdeskundige, huisvesting en voeding van de dieren maakt proefdieronderzoek zeer kostbaar.
• Onderzoek naar proefdiervrije technieken is ook kostbaar, maar zodra de techniek is ontwikkeld verdient die zich snel terug
• Met proefdiervrije technieken zijn onderzoeksresultaten betrouwbaarder en sneller leverbaar (een proefdierstudie neemt veel tijd in beslag)

Kanker is nog steeds de belangrijkste doodsoorzaak in Nederland. In wetenschappelijk onderzoek naar kanker wordt dan ook veel geld geïnvesteerd. Dat bezorgt veel proefdieren een pijnlijk bestaan. In het onderzoek naar botkanker is nu een doorbraak gekomen waarmee proefdieren vervangen kunnen worden door celkweken.

Dr. M. van Driel en prof. dr. H. van Leeuwen, van het Erasmus Medisch Centrum, ontwikkelde een model voor onderzoek naar het ontstaan van botkanker. De verwachting is dat met dit model de problematiek van uitzaaiing van kankercellen verder en beter onderzocht kan worden. En dat hiermee nieuwe behandelmethodes mogelijk worden.

• Het botmetastase model is het eerste project dat is gefinancierd door het Fonds proefdiervrije technieken van Proefdiervrij.

Voor het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) ontwikkelde celbioloog Dr. El Ghalbzouri een huidmodel. Met dit zogenaamde 'in vitro model', gebaseerd op menselijke cellen, worden jaarlijks duizenden proefdieren gespaard.

Dit huidmodel wordt opgekweekt uit levende menselijke huidcellen en lijkt perfect op de menselijke huid, dit in tegenstelling tot de huid van varkens, konijnen en muizen. Voor de ontwikkeling van het huidmodel is Dr. El Ghalbzouri afhankelijk van huid die overblijft na een buikwandcorrectie of bijvoorbeeld een dijbeenlift.

Het huidmodel kan onder andere gebruikt worden voor onderzoek naar wondgenezing, huidveroudering en huidkanker. Ook voor littekenvorming, de werking van zonnebrandcrèmes en het testen van stoffen voor de cosmetische-, chemische-, farmaceutische- en voedingsindustrie.
Proefdiervrij bracht een samenwerking tot stand tussen het LUMC en Medisch Centrum Scheveningen.

• Lees meer over de samenwerking met het LUMC
• Bekijk het filmpje over het huidmodel

Er zijn al een groot aantal proefdiervrije technieken ontwikkeld waarbij gebruik wordt gemaakt van computers. Ook voor het onderwijs.
Zo hoeven dierenartsen in opleiding geen kikkers meer open te snijden om de anatomie van een kikker te kunnen bestuderen. Met behulp van een simulatieprogramma 'Digital Frog' kunnen nu ook de kikkers als proefdier worden vervangen.

Benieuwd naar de proefdiervrije techniek 'Digital Frog', download de demo hier:

• Demo voor Windows-gebruikers
• Demo voor Mac-gebruikers

TNO ontwikkelde machinale modellen die het maag-/darmkanaal nabootsen. In de modellen zijn de processen van de maag en dunne darm, en de dikke darm nagemaakt. De modellen kunnen worden gebruikt om de afbraak en beschikbaarheid voor opname van voeding(scomponenten) in het maag-darmkanaal te meten. Er zijn afzonderlijke modellen voor de maag en dunne darm en de dikke darm. Onderzoek in de modellen richt zich op zogenaamde functionele voedingen.

Dit zijn voedingen die naast de normale voedingswaarde ook nog een extra gezondheidsbevorderende eigenschap hebben, bijvoorbeeld door een verhoogde vitaminen- of calciumconcentratie, of door de aanwezigheid van gezondheidsbevorderende micro-organismen.

		Critical Care Fluffy, ofwel Fluffy de kat, is een nagebootste kat. Naast Fluffy, is er ook een 'Jerry de hond'. Beide modellen bieden dierenartsen in spe de mogelijkheid om hun vaardigheden te trainen. Zo kan het geven van bijvoorbeeld hartmassage worden geoefend. Als de student deze massage op de juiste manier uitvoert, beweegt de ribbenkast, net als bij een echte kat.
		Intuberen, een handeling waarbij een buis in de luchtpijp wordt aangebracht, is een lastige handeling die veel vaardigheid vereist. Ook deze vaardigheid kan pijnloos worden beoefend. Als een dier spoedeisende hulp nodig heeft dan moet een dierenarts dit soort handelingen onder de knie hebben. Deze proefdiervrije technieken vervangen proefdieren in het onderwijs en zorgt ervoor dat de studenten beter voorbereid zijn op de beroepspraktijk.

Foto: Kennislink

Een lab-on-a-chip is een samenstelsel van kanaaltjes en kamertjes, pompen en kleppen. Het is eigenlijk een minilaboratorium ter grootte van een paar centimeters. Door de zogenaamde 'lab-on-a-chip' kunnen menselijke cellen worden onderzocht. Hiermee wordt bijvoorbeeld de werking van een medicijn bestudeerd. En slechts met één enkele cel of een groepje cellen.

Levende cellen kunnen ook de lab-on-a-chip voor bepaalde tijd in leven worden gehouden. Nu worden bijvoorbeeld levende zalmen gebruikt voor het bepalen van de waterkwaliteit in een rioolzuiveringssysteem. Zo lang het water niet vervuild is zal de zalm tegen de stroom in blijven zwemmen. Maar is het water niet meer schoon, door bijvoorbeeld een giftige stof, dan zal de zalm terugvallen en tegen een sensor opbotsen die een alarmsignaal uitzendt. Met een levende cell-on-a-chip kan dezelfde meting gedaan worden, zonder het gebruik van zalmen.

Foto: Science daily

Wetenschappers in de VS zijn in staat om magnetische nanodeeltjes van ijzeroxide in (menselijke) cellen te injecteren. Deze laten ze vervolgens in een kweekvloeistof zweven met behulp van een magneet. Zo creëren een ideale start voor een driedimensionale celkweek. Een celkweek in 3D staat nog beter model voor onderzoek ten opzichte van een ‘platte’ celkweek. Daarbij is het eenvoudig in de meeste labs te gebruiken, relatief goedkoop en spaart het proefdieren! Lees meer>>